جنايت با طعم قهوه (به بهانه پايان پخش سريال "هوش سياه" از شبكه سه سيما)
سريال تلويزيوني «هوش سياه» به كارگرداني مسعود آب پرور كه از شبكه سوم پخش مي شد به پايان رسيد. در اين سريال براي نخستين بار به بخشي از فعاليت هاي پليس ايران پرداخت كه در كمتر فيلم و سريالي در سال هاي اخير شاهد آن بوده ايم. سوژه اي نو كه با توجه به بروز بودن آن مخاطبين زيادي نيز مي توانست با خود همراه كند. تجربه ساخت سريال هاي پليسي در تلويزيون ايران داراي فراز و نشيب فراواني است كه در سالهاي متمادي بويژه در دهه هاي هفتاد و هشتاد شاهد آن بوديم. در اين ميان كارگردان هايي هم دست به ساخت سريال پليسي زدند كه چندين فيلم سينمايي را نيز در كارنامه خود داشتند و از شاخص ترين آنها مي توان به كيومرث پوراحمد، مهدي فخيم زاده، حسن هدايت، محمدعلي سجادي و مازيار ميري اشاره كرد. اما حاصل كار براساس همان پيشينه ديرين ضعف در فيلم نامه و داستان و البته فقدان تكنيك در خلق صحنه هاي اكشن و مهيج باعث شد تا علي رغم جذب بيننده در اوايل پخش، در قسمت هاي پاياني بيشتر اين بيننده ها را از دست بدهند. هر چند كه برخي از اين سريال ها، مثل سرنخ به كارگرداني كيومرث پوراحمد، خواب و بيدار به كارگرداني مهدي فخيم زاده و سري اول كارآگاه علوي به كارگرداني حسن هدايت تا حدي توانستند در اين زمينه به توفيقاتي دست پيدا نمايند از آن طرف هم برخي از كارگردان ها آنچنان در ساخت سريال پليسي دچار ضعف مفرط شده اند كه ضمن عدم توفيق در جذب بيننده باعث شدند تا شأنيت و شخصيت پليس و حساسيت نوع وظيفه و ماموريت دستگاه انتظامي كشور دچار خدشه شود هر چند كه با دقت در تيراژ آغازين يا پاياني اين سريال ها با عنواني بنام مشاور انتظامي نيز روبرو مي شويم. شايد بارزترين مثال محسوسي كه بتوان ذكر كرد همين سريال تلويزيوني «كلانتر» است كه شنبه شب ها از شبكه اول تلويزيون پخش مي شود.
سريال هوش سياه با شروعي خوب در قسمت هاي آغازين نويد اين را مي داد كه با مجموعه اي متفاوت در تلويزيون روبرو شديم و اين حسن مطلع مي توانست گام بلندي براي دست اندركاران سيما محسوب شود. زيرا با رواج گسترده تماشاي سريال هاي اكشن و جذاب خارجي در ميان خانواده ها از طريق CD و DVD كه روز به روز بر دامنه آن افزوده مي شود، شايد انگيزه تماشاي سريال هاي پليسي داخلي و در حد قابل توجهي كاهش يافته باشد. از اين رو هوش سياه فرصت مغتنم و مناسبي به شمار مي آمد تا بار ديگر تلويزيون بينندگان از دست داده خود را باز يابد. اما در نيمه پاياني اين سريال و بويژه در چند قسمت پاياني شتابزدگي در فيلمنامه و كارگرداني به اوج خود رسيد و باز هم همان معضل هميشگي سريال هاي تلويزيوني گريبانگير هوش سياه شد و نتوانست با موفقيت به خط پايان برسد.
آنچه مسلم است كپي برداري ساده انگارانه از فيلم هاي پليسي خارجي بويژه محصولات كمپاني هاي هاليوود در هوش سياه و مجموعه هايي از اين دست، بزرگترين نقطه ضعفي است كه آن را همانند نوزادي ناقص الخلقه آسيب پذير مي كند. چرا كه در يك نگاه جامعه شناسنامه و بررسي شرايط وقوع جرم و اعمال بزهكارانه در ايران و كشورهاي ديگر از جمله آمريكا در مي يابيم كه تفاوت هاي آشكار فراواني ميان جامعه ايراني و جامعه آمريكايي وجود دارد. از سويي شك نبايد كرد نوع رويكرد و عملكرد و حتي شايد ساختار و متد كاري پليس ايران با پليس آمريكا در مواجهه با مجرم و صحنه جرم كاملا متفاوت است از اين رو ضرورتي به وجود نمي آيد كارگردان بخواهد به زور تصوير پليسي را نشان دهد كه يك تنه به قلب حادثه مي زند و در فضايي رويايي و اتفاقاتي ماورايي با مجرم اصلي روبرو مي شود و او را از پاي در مي آورد. يا از آن طرف تبهكاري كه تا يك سوم پاياني قسمت آخر سريال فردي دست نيافتني، شكست ناپذير و هوشمند است، كمتر از چند دقيقه در كمال شگفتي به طرز احمقانه اي همانند يك مجرم آماتور قافيه را مي بازد و به دام مي افتد.
رشد و توسعه فن آوري اطلاعات و ارتباطات در دنياي امروز اجتناب ناپذير است و بهره برداري مطلوب از آن در علوم مختلف امري لازم و ضروري مي باشد. اما بايد توجه داشت در شرايطي كه به هر دليلي شهروندان در استفاده از فضاي مجازي با مشكل بزرگ سرعت پايين خطوط اينترنت روبرو هستند و حتي براي باز شدن يك صفحه وب سايت ساده يا لود كردن يك تصوير و صدا بايد متقبل هزينه و وقت اضافي مي شوند، برايشان باور اين موضوع سخت است كه در سریالی تلویزیونی يك عمل جراحي حساس و مهم اينترنتي صورت بگيرد و يا به آساني آب خوردن معادلات پيچيده رايانه اي در فضاي مجازي انجام شود. چيزي كه تنها در كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه مي توان با سرعت فوق العاده و گاهي خيره كننده اينترنت مشاهده كرد. با اين اوصاف بخش عمده اي از ماجراهايي كه در هوش سياه تصوير شد از نگاه بيننده رويايي انگاشته مي شود و فانتزي تلقي مي گردد. شايد يكي از نقاط قوت سريال هوش سياه بازي روان و باورپذير كيكاووس ياكيده در نقش جمشيد و يا همان هوش سياه است كه توانست با بهره مندي از توانايي خود در ارائه حس يك انسان آرام اما شرور و زيرك موفق عمل نمايد. البته صداي جذاب و گرم ياكيده نيز كه حاصل سالها تجربه او در عرصه دوبلاژ است در موفقيت نقش هوش سياه تاثير مهمي داشت.
از جمله نكات مهمي كه در قسمت هاي آغازين سريال كارگردان تاكيد بيش از اندازه اي بر آن داشت، استفاده مداوم و پي در پي هوش سياه از قهوه برزيلي بود كه به نوعي حرص و ولع او براي مديريت اين كارخانه نيز به شمار مي آمد. عجيب اينكه اين همه تاكيد كارگردان در قهوه نوشي هوش سياه آنچنان در قسمت هاي پاياني سريال رنگ مي بازد و به فراموشي سپرده مي شود كه بيننده هم يادش مي رود اين مجرم و تبهكار به چند قصد و نيتي دست به اين همه جنايت مي زند و سرانجام به دنبال چه هدفي است؟ در صورتي كه آرزوي بزرگ هوش سياه بازگشت به كشور برزيل و ازدواج با دختر مدير كارخانه توليد قهوه و تصاحب آن بود. از اين رو نقش قهوه در كنش هاي شخصيتي هوش سياه مي بايست بيشتر از پيش به چشم آيد چون او خودش را براي رسيدن به مقاصدش موفق مي ديد.
به هر تقدير سريال هوش سياه تجربه ي نو و تازه اي براي دست اندركاران تلويزيون در توليد مجموعه هاي پليسي به شمار مي آيد كه نشان داد اين بستر فراهم است تا بتوان در درجه نخست با فيلمنامه هايي مطلوب كه به آسيب ها و چالش هاي جامعه امروز مي پردازد، فيلم ها و سريال هاي جذاب، خوش ساخت و پر مخاطبي را توليد نمود. در اين ميان نبايد نقش مهم و كارساز سازمان ها و نهادهاي دولتي بويژه نيروي اننظامي را ناديده گرفت كه با حمايت، پشتيباني و مشاركت خود مي توانند در ارتقاء كمي و كيفي فيلم ها و سريال ها سهيم باشند.
اين نقد در سايتهاي زير لينك شده است
سايت سينمايي سي نت http://www.cinetmag.com/ShowArticle.asp?Article=805
